Cái Giá Của Việc Thắng Kiện Trong Vụ Án Hình Sự Tại Việt Nam

Bài viết từ góc nhìn của luật sư chuyên tranh tụng hình sự, người đã trực tiếp bào chữa cho bị can, bị cáo trong nhiều vụ án hình sự tại Việt Nam.
Thời gian gần đây, số vụ án hình sự có người nước ngoài vi phạm pháp luật tại Việt Nam ngày càng nhiều. Kéo theo đó là không ít gia đình, thân nhân của bị can, bị cáo tìm đến luật sư để được tư vấn và mời luật sư bào chữa cho người thân.
Bài viết này nhằm giúp gia đình bị can, bị cáo hiểu rõ:
➜ Quy trình tố tụng hình sự tại Việt Nam khi bị can, bị cáo là người nước ngoài.
➜ Thời gian giải quyết một vụ án hình sự, từ khi phát sinh vụ việc đến khi đưa ra xét xử.
➜ Những quyền mà người nước ngoài cần biết, và thời điểm nên mời luật sư tham gia.
Trong vụ án hình sự, người tham gia tố tụng (bị hại, bị can, bị cáo, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan) không phân định “thắng” hay “thua” theo cách của một vụ án dân sự. Vì vậy, “thắng kiện” trong bài viết này được hiểu là đạt được kết quả tốt nhất có thể cho thân chủ là được minh oan nếu không phạm tội, hoặc được áp dụng mức hình phạt nhẹ nhất mà pháp luật cho phép.
Tuy nhiên, hành trình đi đến kết quả đó luôn đòi hỏi những “cái giá” rất lớn về thời gian, chi phí và tinh thần. Nó cũng đòi hỏi sự tận tụy, mẫn cán của đội ngũ luật sư tâm huyết với vụ án.

Mục lục

Quá trình tố tụng hình sự tại Việt Nam gồm mấy giai đoạn?

Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung (BLTTHS), một vụ án hình sự đi qua 5 giai đoạn: khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Mỗi giai đoạn do một cơ quan khác nhau phụ trách và có thời hạn riêng do luật quy định. Có những sai sót mà khi đã sang giai đoạn sau thì không còn sửa được.

Người nước ngoài thường không thông thạo tiếng Việt, không nắm rõ hệ thống pháp luật Việt Nam và phải xa người thân. Với họ, hiểu đúng từng giai đoạn là bước đầu tiên để tự bảo vệ quyền lợi. Với gia đình, hiểu rõ quy trình cũng giúp vơi bớt nỗi lo về thời gian khi có người thân vướng vòng lao lý.

Khởi tố vụ án hình sự

Căn cứ khởi tố: Cơ quan có thẩm quyền ra quyết định khởi tố vụ án khi xác định có dấu hiệu tội phạm (Điều 143 BLTTHS). Căn cứ để khởi tố có thể là:
➜ Tố giác của cá nhân;
➜ Tin báo của cơ quan, tổ chức;
➜ Kiến nghị khởi tố;
➜ Việc cơ quan chức năng trực tiếp phát hiện;
➜ Người phạm tội tự thú.
Thời hạn: Thời hạn giải quyết tố giác, tin báo là 20 ngày. Với vụ việc phức tạp, thời hạn có thể kéo dài và được gia hạn, tổng cộng tối đa 4 tháng (Điều 147).
Mốc cần lưu ý: Khi có quyết định khởi tố bị can (Điều 179), người bị nghi ngờ chính thức trở thành bị can. Từ thời điểm này, bị can có thể bị áp dụng biện pháp ngăn chặn, đồng thời có quyền nhờ người bào chữa.

Điều tra vụ án hình sự

Cơ quan điều tra thu thập chứng cứ qua hỏi cung, lấy lời khai, đối chất, khám xét, thu giữ, giám định, thực nghiệm điều tra… Mục đích là làm rõ hành vi phạm tội và người thực hiện.
Thời hạn điều tra (Điều 172):

Loại tội phạm	Thời hạn ban đầu	Tối đa (kể cả gia hạn)
Ít nghiêm trọng	2 tháng	4 tháng
Nghiêm trọng	3 tháng	8 tháng
Rất nghiêm trọng	4 tháng	12 tháng
Đặc biệt nghiêm trọng	4 tháng	16 tháng

Riêng tội đặc biệt nghiêm trọng xâm phạm an ninh quốc gia, thời hạn điều tra có thể được gia hạn thêm, tổng cộng tối đa 20 tháng.
Rủi ro riêng với người nước ngoài:
➜ Tạm giữ trước khi khởi tố bị can: Nếu bị bắt trong trường hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang, người nước ngoài có thể bị tạm giữ ngay từ đầu. Thời hạn tạm giữ không quá 3 ngày, gia hạn tổng cộng không quá 9 ngày (Điều 118).
➜ Biện pháp ngăn chặn sau khi bị khởi tố: Bị can có thể bị áp dụng tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú, và đặc biệt là tạm hoãn xuất cảnh (Điều 124).
➜ Tạm hoãn xuất cảnh kéo dài: Thời hạn tạm hoãn xuất cảnh có thể kéo dài theo suốt quá trình giải quyết vụ án. Vì vậy, người nước ngoài có thể phải ở lại Việt Nam nhiều tháng, thậm chí hơn một năm.
➜ Vai trò của luật sư: Luật sư có thể đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng thay thế biện pháp tạm giam bằng bảo lĩnh (Điều 121) hoặc đặt tiền để bảo đảm (Điều 122) khi đủ điều kiện.

Truy tố

Viện kiểm sát nghiên cứu hồ sơ và ra một trong ba quyết định (Điều 236):
➜ Truy tố bị can ra Tòa bằng bản cáo trạng;
➜ Trả hồ sơ để điều tra bổ sung;
➜ Đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án.
Thời hạn (Điều 240):
➜ Tội ít nghiêm trọng và nghiêm trọng: 20 ngày, gia hạn không quá 10 ngày;
➜ Tội rất nghiêm trọng: 30 ngày, gia hạn không quá 15 ngày;
➜ Tội đặc biệt nghiêm trọng: 30 ngày, gia hạn không quá 30 ngày.

Xét xử

Tòa án xét xử để quyết định bị cáo có tội hay không và tuyên hình phạt.
➜ Sơ thẩm:
➟ Thời hạn chuẩn bị xét xử là 30 ngày, 45 ngày, 2 tháng hoặc 3 tháng, tùy loại tội phạm.
➟ Thời hạn này có thể gia hạn thêm 15 ngày (tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng) hoặc 30 ngày (tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng).
➟ Sau khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử, Tòa án phải mở phiên tòa trong 15 ngày; nếu có lý do chính đáng thì trong 30 ngày (Điều 277).
➟ Phiên tòa gồm các phần: xét hỏi, tranh luận, nghị án và tuyên án.
➜ Phúc thẩm: Bị cáo có quyền kháng cáo trong 15 ngày kể từ ngày tuyên án (Điều 333).
➜ Giám đốc thẩm, tái thẩm: Đây là thủ tục đặc biệt để xem xét lại bản án đã có hiệu lực pháp luật.

Thi hành án hình sự

Đây là giai đoạn tổ chức thi hành bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án (Điều 363 BLTTHS; Luật Thi hành án hình sự 2019).
Riêng với người nước ngoài:
➜ Có thể phải chịu hình phạt trục xuất (Điều 37 Bộ luật Hình sự);
➜ Có thể đề nghị được chuyển giao về nước để tiếp tục chấp hành án phạt tù, theo Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù 2025 và các hiệp định song phương mà Việt Nam đã ký kết.

Một vụ án hình sự kéo dài bao lâu, từ khi phát sinh đến khi xét xử sơ thẩm?

Cộng các thời hạn luật định, từ khi tiếp nhận tố giác, tin báo đến khi mở phiên tòa sơ thẩm, một vụ án có thể kéo dài từ khoảng 5 tháng đến hơn 2 năm, tùy loại tội.

Loại tội	Không gia hạn	Tối đa (có gia hạn)
Ít nghiêm trọng	~5 tháng	~11,5 tháng
Nghiêm trọng	~6 tháng	~16 tháng
Rất nghiêm trọng	~8 tháng	~21,5 tháng
Đặc biệt nghiêm trọng	~9 tháng	~27 tháng

Lưu ý: Bảng trên chưa tính những khoảng thời gian sau:
➜ thời gian điều tra bổ sung khi hồ sơ bị trả lại (Điều 174);
➜ thời gian tạm đình chỉ vụ án;
➜ thời hạn đặc biệt đối với tội xâm phạm an ninh quốc gia;
➜ thời gian xét xử phúc thẩm.
Về thực tế: Từ thực tiễn tham gia hàng trăm vụ án hình sự có yếu tố nước ngoài, chúng tôi nhận thấy thời gian giải quyết vụ án phụ thuộc chủ yếu vào ba nhóm yếu tố:
➟ Tính chất, mức độ phức tạp của vụ án: số bị can, số hành vi, việc phải giám định hoặc định giá tài sản;
➟ Yếu tố nước ngoài: dịch thuật tài liệu, xác minh nhân thân, ủy thác tư pháp với cơ quan nước ngoài;
➟ Thái độ khai báo của bị can và chất lượng hồ sơ: hồ sơ có bị trả để điều tra bổ sung hay không.
Với các vụ án đơn giản, bị can thành khẩn khai báo, vụ án thường được đưa ra xét xử sau khoảng 6–9 tháng. Các vụ án kinh tế, ma túy hoặc có yếu tố nước ngoài phức tạp thường kéo dài 1–1,5 năm, cá biệt có vụ lâu hơn.

Những quyền người nước ngoài cần biết khi bị điều tra, truy tố tại Việt Nam
➜ Quyền được sử dụng ngôn ngữ của mình và có người phiên dịch: Tiếng nói và chữ viết dùng trong tố tụng là tiếng Việt, nhưng người tham gia tố tụng có quyền dùng tiếng nói, chữ viết của mình và phải có người phiên dịch (Điều 29, Điều 70 BLTTHS). Mọi lời khai cần được phiên dịch chính xác trước khi ký.
➜ Quyền được thông báo và liên hệ với cơ quan lãnh sự: Theo Điều 36 Công ước Vienna năm 1963 về quan hệ lãnh sự, công dân nước ngoài bị bắt, tạm giữ, tạm giam có quyền yêu cầu thông báo cho cơ quan lãnh sự nước mình, được liên lạc và được cán bộ lãnh sự thăm gặp.
➜ Quyền có luật sư ngay từ giai đoạn đầu: Người bào chữa được tham gia tố tụng từ khi khởi tố bị can. Trường hợp bị bắt, tạm giữ thì luật sư được tham gia ngay từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở cơ quan điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ (Điều 74 BLTTHS).
➜ Quyền đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn: Người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn có quyền đề nghị thay thế tạm giam bằng bảo lĩnh hoặc đặt tiền để bảo đảm, khi đáp ứng điều kiện luật định.

Tại sao tôi cần luật sư hình sự tại Việt Nam để bảo vệ quyền lợi của mình?

Dù đây là lần đầu tiên hay không, việc bị buộc tội hình sự luôn ảnh hưởng rất lớn đến bạn. Áp lực đó có thể làm suy giảm khả năng ra quyết định, và một quyết định sai, chẳng hạn một lời khai thiếu cân nhắc, có thể ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình giải quyết vụ án về sau.
Bạn có quyền cơ bản được bào chữa hoặc nhờ luật sư bào chữa (Điều 16 BLTTHS) và có cơ hội công bằng để tự bảo vệ mình. Luật sư bào chữa hình sự nắm rõ từng bước của quá trình tố tụng, từ lời khai đầu tiên đến phiên tòa, và giúp bạn chuẩn bị tốt nhất cho thử thách này.
Đội ngũ luật sư bào chữa hình sự tại An Law Vietnam có thể đồng hành cùng bạn trong vụ án của mình.

Nếu tôi không có luật sư thì sao?

Luật hình sự là lĩnh vực phức tạp và rộng lớn. Nếu không am hiểu, rất có thể bạn sẽ không thể tự bào chữa hiệu quả khi không có chuyên gia bên cạnh. Trong khi đó, phía buộc tội là Viện kiểm sát, với các kiểm sát viên giàu kinh nghiệm, sẽ sử dụng chứng cứ và quy định pháp luật để chứng minh hành vi phạm tội của bạn.

Luật sư nên tham gia cùng thân chủ từ giai đoạn nào?

Sau khi được giải thích về quy trình, câu hỏi mà gần như gia đình nào cũng đặt ra là: Nên mời luật sư tham gia từ giai đoạn nào?
Chúng tôi luôn khuyến nghị: càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất là ngay từ giai đoạn đầu tiên của quá trình tố tụng. Phân tích chi tiết về vấn đề này, mời bạn đọc tại bài viết: [chèn link bài viết nội bộ].
Với hơn 20 năm kinh nghiệm tranh tụng hình sự dành riêng cho khách hàng là người nước ngoài tại Việt Nam, An Law Vietnam mang đến cho thân chủ những giải pháp pháp lý chiến lược, tin cậy và bảo mật.

Đừng để thời hạn tố tụng quyết định thay bạn

Những giờ đầu tiên sau khi bị bắt, tạm giữ là lúc lời khai đầu tiên được lập, và lời khai đó sẽ theo suốt hồ sơ vụ án. Với người nước ngoài, rào cản ngôn ngữ và sự xa lạ với pháp luật Việt Nam khiến rủi ro này càng lớn.
Mỗi giai đoạn tố tụng đều có thời hạn. Có những cơ hội pháp lý chỉ tồn tại trong thời hạn đó:
➟ Đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn: thay thế tạm giam bằng bảo lĩnh hoặc đặt tiền để bảo đảm;
➟ Yêu cầu giám định, định giá lại: khi kết luận ban đầu có dấu hiệu chưa khách quan;
➟ Thu thập, bổ sung chứng cứ và tình tiết giảm nhẹ: trước khi hồ sơ được chuyển sang giai đoạn tiếp theo.
Hãy liên hệ An Law Vietnam ngay khi người thân của bạn bị tạm giữ hoặc triệu tập. Chúng tôi sẽ:
➟ Đánh giá sơ bộ hồ sơ một cách bảo mật;
➟ Tham gia bào chữa từ giai đoạn đầu;
➟ Bảo đảm mọi quyền tố tụng của thân chủ được thực hiện đầy đủ.
Tận tâm trong từng vụ việc – Sáng tạo trong cách tư duy – An toàn trong từng giải pháp pháp lý.
An Law Vietnam đồng hành cùng thân chủ và gia đình từ lời khai đầu tiên đến ngày bản án được thi hành.
Contact Us An Law Vietnam | International Law Firm In Vietnam
📞 Phone: (+84) 986 995 543
📧 Email: info@anlawvietnam.com
📍 Head Office: Diamond Plaza, 34 Le Duan Street, Sai Gon Ward, Ho Chi Minh City
🏢 Vung Tau Branch: Vo Thi Sau Street, Vung Tau Ward, Ho Chi Minh City